- De AVG geldt voor verwerkingen in het kader van de activiteiten van een vestiging in de EU, en voor organisaties buiten de EU die goederen of diensten aanbieden aan personen in de EU of hun gedrag daar volgen. Nationaliteit of woonplaats van de betrokkene is niet het criterium.
- Elke verwerking heeft een grondslag uit artikel 6 nodig, en voor bijzondere persoonsgegevens daarnaast een uitzondering uit artikel 9, vastgelegd voordat de verwerking begint.
- Een meldplichtig datalek meldt u zonder onredelijke vertraging en zo mogelijk binnen 72 uur bij de Autoriteit Persoonsgegevens. Elk datalek legt u intern vast, ook als u het niet meldt.
- Op verzoeken van betrokkenen reageert u binnen een maand, met een mogelijke verlenging van twee maanden. Dat is in beginsel kosteloos, maar kennelijk ongegronde of buitensporige verzoeken mag u in rekening brengen of weigeren.
- Boetes tot € 20 miljoen of 4% van de wereldwijde jaaromzet zijn maxima, geen tarieven. Doorgifte naar het Verenigd Koninkrijk is gedekt door een adequaatheidsbesluit van de Europese Commissie.
Op wie is de AVG van toepassing
Artikel 3 regelt de territoriale werkingssfeer in twee delen. Op grond van lid 1 geldt de AVG voor de verwerking van persoonsgegevens in het kader van de activiteiten van een vestiging van een verwerkingsverantwoordelijke of verwerker in de EU, ongeacht of de verwerking zelf in de EU plaatsvindt. Op grond van lid 2 geldt de AVG ook voor organisaties zonder vestiging in de EU, als hun verwerking verband houdt met het aanbieden van goederen of diensten aan personen die zich in de Unie bevinden, of met het volgen van hun gedrag voor zover dat gedrag in de Unie plaatsvindt.
Voor een Nederlandse organisatie is de vraag meestal eenvoudig: verwerkt u persoonsgegevens in het kader van de activiteiten van uw vestiging in Nederland, dan geldt de AVG, ook als uw servers of leveranciers buiten de EU zitten. Daarnaast geldt de Uitvoeringswet AVG (UAVG) voor onderwerpen die de AVG aan de lidstaten overlaat. Lid 2 is vooral van belang voor uw leveranciers en partners buiten de EU. Daarbij gaat het niet om nationaliteit of woonplaats van de betrokkenen, en een website die vanuit de EU bereikbaar is, is op zichzelf onvoldoende. Overweging 23 kijkt naar aanwijzingen dat een organisatie zich op personen in de EU richt, zoals Nederlandstalige pagina's, prijzen in euro's of levering in de lidstaten.
Een verwerkingsverantwoordelijke of verwerker buiten de EU die onder artikel 3, lid 2 valt, moet in de regel schriftelijk een vertegenwoordiger aanwijzen in een lidstaat waar de betrokkenen zich bevinden. Artikel 27, lid 2 zondert overheidsinstanties uit, en verwerkingen die incidenteel zijn, geen grootschalige verwerking van bijzondere of strafrechtelijke gegevens omvatten en waarschijnlijk geen risico opleveren. Werkt u met een niet-Europese leverancier of partner die gegevens van personen in de EU verwerkt, vraag dan of die een vertegenwoordiger heeft. Een vertegenwoordiger is geen FG en neemt de verantwoordelijkheid van de organisatie niet over.
De AVG verdeelt verplichtingen per rol, en die rol bepaalt u per verwerking. Een verwerkingsverantwoordelijke stelt het doel en de wezenlijke middelen van de verwerking vast. Een verwerker verwerkt persoonsgegevens namens de verwerkingsverantwoordelijke en volgens diens schriftelijke instructies. Bepalen twee of meer organisaties samen doel en middelen, dan zijn zij gezamenlijk verwerkingsverantwoordelijken (artikel 26) en moeten zij onderling vastleggen wie wat doet. Een leverancier kan uw verwerker zijn voor de dienst die hij levert en tegelijk zelfstandig verwerkingsverantwoordelijke voor gegevens die hij voor eigen doeleinden gebruikt, zoals zijn eigen facturatie, productanalyse of fraudebestrijding. Uw contracten moeten de feitelijke rollen weerspiegelen: een leverancier wordt geen verwerker doordat het contract hem zo noemt.
De AVG stelt strengere eisen aan bijzondere persoonsgegevens: gezondheidsgegevens, biometrische gegevens voor identificatie, genetische gegevens, ras of etnische afkomst, politieke opvattingen, religieuze of levensbeschouwelijke overtuigingen, lidmaatschap van een vakbond en gegevens over seksueel gedrag of seksuele gerichtheid. Voor de verwerking daarvan is naast een grondslag uit artikel 6 een uitzondering op grond van artikel 9 (en de UAVG) nodig. Voor strafrechtelijke gegevens gelden eigen regels in artikel 10. Zorgorganisaties, HR-afdelingen en platforms die gezondheidsinformatie verzamelen, doen er goed aan hun artikel 9-uitzondering zorgvuldig te controleren.
De zes grondslagen voor verwerking
Elke verwerking moet berusten op een van de zes grondslagen in artikel 6, lid 1. De keuze is belangrijk, omdat die bepaalt welke rechten gelden en wat u betrokkenen moet vertellen. Organisaties grijpen vaak naar toestemming terwijl een andere grondslag beter past. Toestemming is alleen geldig als die vrij is gegeven, en dat is lastig aan te tonen bij een duidelijke machtsverhouding, zoals tussen werkgever en werknemer.
Voor gerechtvaardigd belang geldt een toets in drie stappen, die u vastlegt voordat de verwerking begint: benoem het gerechtvaardigde belang, toon aan dat de verwerking daarvoor noodzakelijk is, en weeg het af tegen de belangen, rechten en vrijheden van de betrokkenen, rekening houdend met hun redelijke verwachtingen. Kunt u die afweging niet op papier onderbouwen, kies dan een andere grondslag of pas de verwerking aan.
De verplichtingen zelf, en het bewijs waar een toezichthouder of klant om zal vragen, staan in AVG-verplichtingen in de praktijk: verwerkingsregister, beveiliging, verwerkersovereenkomsten, DPIA, datalekken, de FG, doorgifte buiten de EER en de rechten van betrokkenen.
De boetestructuur
Artikel 83 kent twee maxima. Overtredingen van de verplichtingen van verwerkingsverantwoordelijken en verwerkers in de artikelen 25 tot en met 39, waaronder het register, beveiliging, datalekmeldingen, DPIA's, de FG en verwerkersovereenkomsten, kunnen leiden tot een boete van ten hoogste € 10 miljoen of 2% van de totale wereldwijde jaaromzet in het voorafgaande boekjaar, als dat hoger is. Overtredingen van de basisbeginselen, de voorwaarden voor rechtmatige verwerking en toestemming, de regels voor bijzondere gegevens, de rechten van betrokkenen en de doorgifteregels, en het niet naleven van een bevel van de toezichthouder, kunnen leiden tot ten hoogste € 20 miljoen of 4%, als dat hoger is.
Dit zijn maxima, geen vaste bedragen. Artikel 83, lid 2 verplicht de toezichthouder onder meer rekening te houden met de aard, ernst en duur van de overtreding, opzet of nalatigheid, maatregelen om de schade te beperken, de mate van medewerking, eerdere overtredingen en de betrokken categorieën gegevens. Medewerking en herstel kunnen dus meewegen, maar bieden geen garantie.
Boetes zijn niet het enige instrument. Op grond van artikel 58 kan de toezichthouder waarschuwingen en berispingen geven, bevelen dat verwerkingen in overeenstemming met de AVG worden gebracht, een tijdelijke of definitieve verwerkingsbeperking of een verwerkingsverbod opleggen en de doorgifte naar derde landen laten opschorten. Betrokkenen kunnen daarnaast op grond van artikel 82 vergoeding van materiële of immateriële schade vorderen. De Autoriteit Persoonsgegevens publiceert veel van haar besluiten; die laten zien waar het toezicht zich op richt.
Uw programma op orde krijgen
Is uw privacyprogramma al een tijd niet herzien, begin dan met een overzicht van uw verwerkingen. Een actueel register maakt al het andere eenvoudiger: grondslagtoetsen, DPIA's, privacyverklaringen, verzoeken van betrokkenen en datalekafhandeling hangen allemaal af van weten wat u verwerkt, waarom en waar de gegevens naartoe gaan.
- Breng uw verwerkingen in kaart in het register en leg per verwerking de grondslag vast, en waar nodig de artikel 9-uitzondering.
- Toets uw privacyverklaringen aan wat u vandaag feitelijk doet, niet aan wat u van plan was toen ze werden geschreven.
- Deel uw leveranciers in naar rol. Sluit verwerkersovereenkomsten met echte verwerkers, en afspraken over gegevensdeling of gezamenlijke verantwoordelijkheid waar de leverancier zelf verwerkingsverantwoordelijke is.
- Vraag niet-Europese leveranciers en partners die onder artikel 3, lid 2 vallen of zij een EU-vertegenwoordiger hebben aangewezen.
- Stel een datalekprocedure op die de melding door verwerkers, de risicobeoordeling, de 72-uurstermijn, het informeren van betrokkenen en een register van elk incident omvat.
- Richt een procedure in voor verzoeken van betrokkenen, met een eigenaar, identiteitscontrole en een register, en test die met een gesimuleerd verzoek.
- Screen nieuwe en gewijzigde verwerkingen op DPIA-plicht en leg de uitkomst vast, ook als er geen DPIA nodig is.
- Maak een overzicht van doorgiften buiten de EER en het mechanisme per doorgifte: adequaatheid, SCC's met een doorgiftetoets of een ander instrument uit hoofdstuk V.
- Stel bewaartermijnen vast en controleer of verwijdering ook echt gebeurt.
- Toets de criteria van artikel 37 voor een FG en wijs hoe dan ook een verantwoordelijke aan.
Ons team voor audits en compliance begeleidt organisaties in elke fase van een AVG-programma, van een eerste nulmeting tot doorlopende ondersteuning op het gebied van de FG-rol.
De officiële tekst van de AVG, Verordening (EU) 2016/679, vindt u op EUR-Lex. Het Europees Comité voor gegevensbescherming (EDPB) publiceert richtsnoeren, aanbevelingen en adviezen over onder meer toestemming, datalekken, doorgiften en de rollen van verwerkingsverantwoordelijke en verwerker op edpb.europa.eu. Die richtsnoeren geven uitleg aan de AVG en zijn niet zelf bindend voor organisaties; in specifieke geschillen kan het EDPB wel bindende besluiten nemen (artikel 65). De actuele lijst van adequaatheidsbesluiten staat op de website van de Europese Commissie.