- DORA is sinds 17 januari 2025 van toepassing op 20 categorieën financiële entiteiten in artikel 2, lid 1, onder a) tot en met t). ICT-dienstverleners van derde partijen worden apart behandeld.
- De verplichtingen liggen bij de financiële entiteiten. Gewone ICT-leveranciers staan niet rechtstreeks onder DORA-toezicht; zij krijgen eisen via contracten. Rechtstreeks EU-toezicht geldt alleen voor aangewezen kritieke ICT-dienstverleners (CTPP's).
- Bij een ernstig ICT-gerelateerd incident volgt de eerste melding binnen 4 uur na classificatie en uiterlijk 24 uur nadat u van het incident op de hoogte bent.
- Testen is proportioneel. Dreigingsgeleide penetratietests (TLPT) gelden alleen voor entiteiten die de bevoegde autoriteit heeft aangewezen, ten minste om de drie jaar.
- Het delen van dreigingsinformatie onder artikel 45 is vrijwillig. Niet deelnemen is geen non-compliance.
Voor wie DORA geldt, en voor wie niet
DORA (Verordening (EU) 2022/2554) is van toepassing op financiële entiteiten in de 20 categorieën die artikel 2, lid 1, onder a) tot en met t), noemt. Daaronder vallen onder meer kredietinstellingen, betalingsinstellingen, instellingen voor elektronisch geld, beleggingsondernemingen, aanbieders van cryptoactivadiensten, verzekerings- en herverzekeringsondernemingen, ratingbureaus en transactieregisters. ICT-dienstverleners van derde partijen staan apart onder punt u). Zij zijn geen financiële entiteiten, en DORA bereikt de meeste van hen via de contracten van hun klanten.
Dit artikel beschrijft wat DORA vereist en voor wie. Hoe u uw organisatie aan die eisen toetst en herstelmaatregelen plant, leest u in onze gids voor de DORA-lacuneanalyse.
Het meest voorkomende misverstand gaat over ICT-leveranciers. De verplichtingen liggen bij de financiële entiteit: die beheert het ICT-risico van derde partijen, neemt de vereiste bepalingen op in haar contracten en houdt het informatieregister bij. Gewone ICT-leveranciers staan niet rechtstreeks onder toezicht op grond van DORA. Zij merken de verordening via contractvoorwaarden, audit- en toegangsrechten en informatieverzoeken van hun klanten in de financiële sector. Rechtstreeks toezicht op EU-niveau geldt alleen voor ICT-dienstverleners die de Europese toezichthoudende autoriteiten (ESA's) als kritiek hebben aangewezen (CTPP's), op grond van de artikelen 31 tot en met 44 en via een leidende toezichthouder. De ESA's publiceerden de eerste lijst van aangewezen CTPP's op 18 november 2025.
| Wie | Positie onder DORA | Wat u kunt verwachten |
|---|---|---|
| Financiële entiteit in de EU | Rechtstreeks onderworpen aan DORA (artikel 2, lid 1, onder a) tot en met t)) | Toezicht door de nationale bevoegde autoriteit op ICT-risico, incidenten, testen en risico van derde partijen |
| Gewone ICT-leverancier | Geen financiële entiteit en geen rechtstreeks toezicht | Contractbepalingen op grond van artikel 30, audit- en toegangsrechten, informatieverzoeken en met klanten afgesproken samenwerking |
| Aangewezen CTPP | Rechtstreeks toezicht op EU-niveau (artikelen 31 tot en met 44) | Toezicht door een leidende toezichthouder, met informatieverzoeken, onderzoeken, inspecties en aanbevelingen |
| Leverancier buiten de EU (bijvoorbeeld VK of Brazilië) | ICT-leverancier uit een derde land; geen rechtstreeks toezicht tenzij aangewezen | Contractuele eisen van EU-klanten, zoals bij elke andere leverancier; EU-toezicht alleen bij aanwijzing als CTPP |
Twee onderscheiden helpen. Een CTPP is niet hetzelfde als een leverancier die bij een bepaalde entiteit een kritieke of belangrijke functie ondersteunt: de aanwijzing als CTPP is een EU-brede beslissing van de ESA's, terwijl elke financiële entiteit zelf bepaalt welke van haar functies kritiek of belangrijk zijn. Daarnaast zijn ICT-regelingen met derde partijen breder dan traditionele uitbesteding: DORA gaat over contractuele regelingen voor ICT-diensten in het algemeen, ook software-, cloud- en datadiensten die nooit als uitbesteding werden behandeld.
In Nederland houden DNB en AFM toezicht op de naleving van DORA, elk voor de eigen groep instellingen. DNB wijst daarnaast de instellingen aan die TLPT moeten uitvoeren.
De vijf pijlers: wat elke pijler vraagt
De eisen van DORA worden vaak beschreven als vijf pijlers. Behandel dat als een verklarend model: de verplichtingen staan in specifieke artikelen van de verordening en in de technische normen die daarop zijn gebaseerd. Ze gelden proportioneel (artikel 4), naar verhouding van de omvang, het algemene risicoprofiel en de aard, schaal en complexiteit van de activiteiten, en sommige kleinere entiteiten passen het vereenvoudigde kader van artikel 16 toe.
ICT-risicobeheer. Financiële entiteiten hebben een degelijk, alomvattend en goed gedocumenteerd ICT-risicobeheerkader nodig (artikel 6) dat identificatie, bescherming en preventie, detectie, respons en herstel, leren en ontwikkelen, en communicatie omvat. Het kader wordt ten minste eenmaal per jaar herzien en na ernstige ICT-gerelateerde incidenten. Het leidinggevend orgaan stelt het kader vast, keurt het goed, houdt er toezicht op en draagt de eindverantwoordelijkheid voor het beheer van ICT-risico (artikel 5).
Incidentbeheer en melding. Financiële entiteiten classificeren ICT-gerelateerde incidenten aan de hand van de criteria en materialiteitsdrempels in Gedelegeerde Verordening (EU) 2024/1772. Volgens artikel 8 daarvan is een incident alleen ernstig als het kritieke diensten raakt en ofwel gepaard gaat met geslaagde, kwaadwillige en ongeoorloofde toegang die tot gegevensverlies kan leiden, ofwel ten minste twee andere materialiteitsdrempels haalt. Voor ernstige ICT-gerelateerde incidenten legt artikel 5 van Gedelegeerde Verordening (EU) 2025/301 de termijnen vast:
- Eerste melding. Zo snel mogelijk, binnen 4 uur na classificatie als ernstig incident en uiterlijk 24 uur nadat u van het incident op de hoogte bent. Wordt het incident pas later dan 24 uur na kennisname als ernstig geclassificeerd, dan volgt de eerste melding binnen 4 uur na die classificatie.
- Tussentijds verslag. Binnen 72 uur na de eerste melding, met geactualiseerde verslagen wanneer de status verandert en zodra de normale activiteiten zijn hersteld.
- Eindverslag. Uiterlijk een maand na het laatste geactualiseerde tussentijdse verslag.
- Dag 1, 09.00 uur. Het team wordt zich bewust van het incident. De grens van 24 uur begint te lopen.
- Dag 1, 14.00 uur. Het incident wordt als ernstig geclassificeerd. De eerste melding moet uiterlijk om 18.00 uur binnen zijn, en dat valt binnen 24 uur na kennisname.
- Dag 1, 17.30 uur. De eerste melding wordt ingediend. Het tussentijdse verslag moet uiterlijk op dag 4 om 17.30 uur binnen zijn.
- Na herstel. Het eindverslag volgt uiterlijk een maand na het laatste geactualiseerde tussentijdse verslag.
- Late classificatie. Was het incident pas op dag 2 om 12.00 uur als ernstig geclassificeerd, 27 uur na kennisname, dan had de eerste melding uiterlijk om 16.00 uur op dag 2 moeten volgen.
Valt een termijn in een weekend of op een feestdag, dan mogen sommige entiteiten uiterlijk om 12.00 uur op de volgende werkdag indienen. Die verlenging geldt niet voor eerste meldingen en tussentijdse verslagen van kredietinstellingen, centrale tegenpartijen, exploitanten van handelsplatformen en entiteiten die onder NIS2 als essentiële of belangrijke entiteit zijn aangemerkt. Gaat het incident ook om een inbreuk in verband met persoonsgegevens, dan kan daarnaast een melding onder de AVG nodig zijn, volgens de eigen criteria van de AVG.
Testen van digitale operationele weerbaarheid. Elke financiële entiteit die geen micro-onderneming is, heeft een proportioneel, risicogebaseerd testprogramma nodig (artikel 24). ICT-systemen en -toepassingen die kritieke of belangrijke functies ondersteunen, worden ten minste jaarlijks getest (artikel 24, lid 6). TLPT is een aanvullende eis die alleen geldt voor entiteiten die de bevoegde autoriteit heeft aangewezen.
ICT-risicobeheer van derde partijen. Financiële entiteiten beheren het ICT-risico van derde partijen als onderdeel van hun ICT-risicobeheerkader (artikelen 28 tot en met 30), houden een informatieregister bij van alle contractuele regelingen voor ICT-diensten en nemen de contractbepalingen van artikel 30 op.
Informatie-uitwisseling. Artikel 45 staat financiële entiteiten toe om informatie en inlichtingen over cyberdreigingen uit te wisselen binnen vertrouwde gemeenschappen, met waarborgen voor gevoelige informatie, gegevensbescherming en mededinging. Deelname is vrijwillig. Entiteiten die aan zo'n regeling deelnemen, melden dat bij hun bevoegde autoriteit; entiteiten die niet deelnemen, handelen niet in strijd met DORA.
ICT-risico van derde partijen: wat bijzondere aandacht verdient
Het risico van derde partijen verdient bijzondere aandacht, omdat de eisen van DORA verder gaan dan een gebruikelijke leveranciersvragenlijst. Of uw organisatie hier lacunes heeft, blijkt alleen uit een beoordeling van uw overeenkomsten en beheersmaatregelen aan de hand van de eisen.
Het informatieregister (artikel 28, lid 3) omvat alle contractuele regelingen voor het gebruik van ICT-diensten van derde aanbieders, niet alleen de regelingen die kritieke of belangrijke functies ondersteunen, en maakt onderscheid tussen beide. Het wordt bijgehouden op het niveau van de entiteit en op gesubconsolideerd en geconsolideerd niveau, volgens de sjablonen in Uitvoeringsverordening (EU) 2024/2956. Onderaanneming wordt vastgelegd in de velden die deze sjablonen voorschrijven, niet als informele lijst van leveranciers in meerdere lagen. Het opbouwen ervan kan informatie vragen die uw organisatie nog niet gestructureerd bijhoudt.
De contractuele eisen bestaan uit twee lagen. Artikel 30, lid 2, bevat bepalingen voor elk contract voor ICT-diensten, zoals een duidelijke beschrijving van de diensten, de locaties waar gegevens worden verwerkt, bepalingen over gegevensbescherming, bijstand bij ICT-incidenten, samenwerking met bevoegde autoriteiten en beëindigingsrechten. Artikel 30, lid 3, voegt extra bepalingen toe voor diensten die kritieke of belangrijke functies ondersteunen, waaronder volledige beschrijvingen van dienstverleningsniveaus, opzegtermijnen, deelname aan TLPT, onbeperkte rechten op toegang, inspectie en audit, en exitstrategieën. Overeenkomsten van vóór DORA moeten mogelijk worden aangepast; welke, blijkt uit een beoordeling per bepaling.
De verdergaande rechten op toegang, inspectie en audit van artikel 30, lid 3, gelden voor ICT-diensten die kritieke of belangrijke functies ondersteunen. Hoe een entiteit die rechten uitoefent, kan verschillen: gezamenlijke audits met andere klanten en assurance door derden, zoals certificeringen en onafhankelijke auditrapporten, kunnen deel uitmaken van de aanpak, zolang de entiteit aan de wettelijke eisen blijft voldoen. Beoordeel elke overeenkomst op haar eigen voorwaarden in plaats van aan te nemen dat een standaardcontract van een aanbieder wel of niet voldoet.
Concentratierisico wordt rechtstreeks geadresseerd. Voordat zij regelingen aangaan voor diensten die kritieke of belangrijke functies ondersteunen, beoordelen financiële entiteiten het ICT-concentratierisico (artikel 29). Als betalingsverwerking, het kernplatform en noodherstel allemaal van dezelfde cloudaanbieder afhangen, hoort dat concentratierisico beoordeeld en gedocumenteerd te zijn.
Veerkrachttesten en TLPT
Artikel 25 noemt de tests waaruit een programma kan putten, waaronder kwetsbaarheidsbeoordelingen en -scans, netwerkbeveiligingsbeoordelingen, lacuneanalyses, scenariotests, prestatietests, end-to-endtests en penetratietests. Dit zijn opties die u kiest op basis van de risico's en de context van de entiteit. DORA verlangt niet dat elke entiteit elk jaar elke techniek toepast.
TLPT op grond van artikel 26 geldt alleen voor financiële entiteiten die door hun bevoegde autoriteit zijn aangewezen, op basis van impactgerelateerde factoren, zorgen over de financiële stabiliteit en het ICT-risicoprofiel en de ICT-volwassenheid van de entiteit. Aangewezen entiteiten voeren ten minste om de drie jaar een TLPT uit, al kan de autoriteit een andere frequentie bepalen. De test omvat meerdere of alle kritieke of belangrijke functies op live productiesystemen, gebruikt dreigingsinformatie die relevant is voor de entiteit, en de bevoegde autoriteit valideert de reikwijdte voordat de test begint. De methode staat in Gedelegeerde Verordening (EU) 2025/1190, die aansluit bij het TIBER-EU-kader.
Artikel 27 en de technische normen voor TLPT stellen eisen aan testers: geschiktheid en een goede reputatie, technische en organisatorische capaciteiten inclusief dreigingsinformatie, certificering door een accreditatie-instantie of naleving van formele gedragscodes of ethische kaders, onafhankelijke assurance en een beroepsaansprakelijkheidsverzekering. Interne testers mogen alleen onder voorwaarden worden ingezet, waaronder goedkeuring door de bevoegde autoriteit, en de leverancier van dreigingsinformatie moet altijd extern zijn. TIBER-EU is een methodologie, geen certificering die elke tester moet hebben.
In Nederland introduceerde DNB in 2016 TIBER-NL, dat later de basis vormde voor TIBER-EU. Voor verplichte TLPT onder DORA werkt DNB met het TIBER-EU-kader; instellingen die DNB aanwijst, ontvangen daarover een brief. Vrijwillige TIBER-tests blijven daarnaast mogelijk.
Drie prioriteiten, en het bewijs dat u bewaart
Als uw DORA-programma nog loopt, kunnen deze drie gebieden relevante prioriteiten zijn.
Welk bewijs u bewaart
| DORA-gebied | Praktisch bewijs |
|---|---|
| ICT-risicobeheer | Goedgekeurd kader en strategie, overzicht van ICT-middelen, overzicht van kritieke of belangrijke functies, verslagen van de jaarlijkse herziening, continuïteits- en hersteltests |
| Incidentbeheer | Classificatieverslagen met tijdstip van kennisname en van classificatie, ingediende meldingen en verslagen, evaluaties na incidenten |
| Veerkrachttesten | Testprogramma, onderbouwing van de gekozen tests, resultaten en gevolgde herstelacties |
| Risico van derde partijen | Informatieregister, risicobeoordelingen vóór contractering, contracten met de bepalingen van artikel 30, informatie over onderaanneming, exitstrategieën |
| Governance | Besluiten van het leidinggevend orgaan, rapportages aan het leidinggevend orgaan, toegewezen verantwoordelijkheden, training in ICT-risico |
| TLPT, indien van toepassing | Aanwijzing door de autoriteit, gevalideerde reikwijdte, testresultaten, herstelplan |
| Informatie-uitwisseling | Vastlegging van vrijwillige deelname en de melding aan de autoriteit, als u deelneemt; geen verplichting |
De naleving van DORA wordt gehandhaafd door de nationale bevoegde autoriteiten, in Nederland DNB en AFM. Een entiteit die met gedocumenteerd bewijs een gestructureerd programma kan laten zien, kan naleving beter aantonen dan een entiteit die DORA alleen als papieren oefening behandelt.
De DORA-verordening is gepubliceerd op EUR-Lex (Verordening (EU) 2022/2554). De Europese toezichthoudende autoriteiten publiceren de technische regulerings- en uitvoeringsnormen en richtsnoeren over ICT-risicobeheer, classificatie van incidenten en toezicht op derde partijen, onder meer op eba.europa.eu. Informatie over TLPT in Nederland staat op de website van DNB.