Gids Ransomware Compliance

Ransomware: betalen of niet? Het Nederlandse juridische en praktische kader

Er bestaat geen Nederlandse wet die het betalen van losgeld in het algemeen verbiedt, maar betaling is evenmin automatisch toegestaan. Sancties, witwasregels, AVG-verplichtingen en uw verzekeringspolis zijn allemaal van invloed op de beslissing, en welke beperkingen van toepassing zijn, hangt af van wie het geld zou ontvangen en op welke wijze. Deze gids behandelt de juridische situatie, wat betaling wel en niet oplevert, de alternatieven die u eerst dient te onderzoeken, en een kader voor het nemen en documenteren van een beslissing.

7 augustus 2026
12 min lezen
Bijgewerkt 9 november 2026
Belangrijkste punten
  • Er bestaat geen Nederlandse wet die het betalen van losgeld in het algemeen verbiedt, maar dat betekent niet dat een betaling daardoor rechtmatig is. Sancties, regels inzake het witwassen van geld en uw verzekeringsovereenkomst leggen hieraan beperkingen op, afhankelijk van wie het geld ontvangt en op welke wijze.
  • Uw meldingsplichten op grond van de AVG gelden los van de beslissing om al dan niet te betalen. Het betalen neemt de verplichting niet weg om een meldingsplichtig datalek binnen 72 uur aan de Autoriteit Persoonsgegevens te melden.
  • Betaling garandeert noch volledig herstel, noch verwijdering. Uit het onderzoek van Barracuda uit 2025 bleek dat 41% van de organisaties die hadden betaald, niet al hun gegevens terugkregen.
  • Andere herstelmogelijkheden dan betaling (schone back-ups, opnieuw opbouwen, gratis decryptieprogramma's) moeten vanaf de eerste uren parallel worden onderzocht, niet pas nadat de onderhandelingen zijn begonnen.
  • Bepaal vooraf wie bevoegd is om een betaling goed te keuren of te weigeren, en leg elke beslissing tijdens het incident vast.

De juridische situatie

Er bestaat geen Nederlandse wet die een slachtoffer in het algemeen verbiedt om aan een ransomware-eis te voldoen. Het Nederlandse Wetboek van Strafrecht stelt de aanval zelf strafbaar (inbreuk op computersystemen en afpersing), maar zegt niets over het slachtoffer. Bepalingen inzake het witwassen van geld kunnen van toepassing zijn op betalingen aan criminelen, en gespecialiseerde advocaten adviseren hierover per geval.

Het grotere juridische risico ligt in het sanctierecht. De EU-sanctieverordeningen zijn rechtstreeks van toepassing in Nederland, en de Sanctiewet 1977 maakt, in combinatie met de Wet op de economische delicten, een overtreding tot een strafbaar feit. In het kader van het EU-sanctieregime inzake cybercriminaliteit heeft de Raad in juni 2024 zes personen op de lijst geplaatst, waaronder Mikhail Tsarev en Maksim Galochkin, die banden hebben met de Conti- en Trickbot-operaties. De EU heeft LockBit niet als groep op de lijst geplaatst. De VS, het VK en Australië hebben de vermeende leider van LockBit, Dmitry Khoroshev, in mei 2024 wel op de lijst geplaatst, en die regelingen kunnen van belang zijn voor Nederlandse organisaties met banden met de VS of het VK.

Sancties hebben betrekking op personen, entiteiten en transacties, niet op de naam die een ransomware-merk gebruikt. Een groep kan van naam veranderen, gelieerde partijen kunnen tussen programma's wisselen en de wallet waarnaar u wordt verwezen om te betalen, kan eigendom zijn van een tussenpersoon. Het doorzoeken van de sanctielijst op de naam van de groep is daarom geen afdoende controle. Een sanctiespecialist moet beoordelen wie er achter de aanval zit, wie de wallet beheert, welke tussenpersonen het geld zouden afhandelen en welke rechtsgebieden hierbij betrokken zijn.

Het NCSC-NL raadt betaling af, omdat hiermee criminele groeperingen worden gefinancierd en er geen garantie is op teruggave van de gegevens. Meld de aanval bij de politie, ongeacht of u al dan niet betaalt. Deze meldingen ondersteunen het onderzoek en de bestrijding van dergelijke activiteiten.

Meldingsplichten wachten niet op de beslissing over betaling

Een ransomware-aanval is niet automatisch een meldingsplichtig datalek. Dit is pas het geval wanneer persoonsgegevens zijn getroffen (versleuteld en onbeschikbaar, ingezien of buitgemaakt) en het datalek waarschijnlijk een risico vormt voor de rechten en vrijheden van personen. Op grond van artikel 33 van de AVG dient u de Autoriteit Persoonsgegevens dan binnen 72 uur na het constateren van het incident in kennis te stellen. Wanneer het risico groot is, bent u op grond van artikel 34 verplicht de betrokken personen zonder onnodige vertraging op de hoogte te stellen.

Die termijn gaat in op het moment dat u kennis neemt van het incident, niet vanaf het einde van de onderhandelingen. Het betalen van losgeld betekent niet dat het incident buiten het toepassingsgebied valt of dat de verplichting om betrokkenen te informeren bij een hoog risico komt te vervallen. Bij een onderzoek kijkt de Autoriteit naar de maatregelen die u vóór de aanval had getroffen en naar de wijze waarop u heeft gereageerd.

Naast de AVG kunnen nog andere verplichtingen van toepassing zijn: incidentmelding op grond van de Nederlandse cyberbeveiligingswetgeving voor organisaties die onder het toepassingsgebied vallen, sectortoezichthouders zoals DNB of de AFM, en contractuele meldingsclausules met klanten en leveranciers. Breng deze in kaart in uw incidentresponsplan, zodat niemand ze tijdens de aanval hoeft op te zoeken.

Wat u niet koopt met een betaling

Betalen gaat ervan uit dat u een werkende decryptor ontvangt en dat de aanvaller het gestolen materiaal zal verwijderen. Geen van beide is betrouwbaar.

Ontsleuteling is niet gegarandeerd

In het Ransomware Insights Report 2025 van Barracuda (een enquête onder 2.000 besluitvormers op het gebied van IT en beveiliging in de VS, Europa en Azië-Pacific) betaalde 32% van de slachtoffers van ransomware, en 41% van degenen die betaalden, kreeg niet al hun gegevens terug. Decryptieprogramma's die na betaling worden geleverd, kunnen traag werken, mogelijk niet functioneren op grote of complexe systemen en bestanden beschadigen. Zelfs een werkend ontcijferingsprogramma herstelt gegevens doorgaans langzamer dan schone back-ups.

Het verwijderen van gegevens kan niet worden geverifieerd

Bij dubbele afpersing kopieert de aanvaller de gegevens voordat hij deze versleutelt en dreigt hij deze openbaar te maken. Er bestaat geen technisch mechanisme waarmee u kunt controleren of een criminele groep haar kopie daadwerkelijk heeft verwijderd, en gestolen gegevens kunnen later worden verkocht, hergebruikt of openbaar gemaakt, ongeacht wat er is afgesproken.

Ontsleuteling betekent niet dat de aanvaller verdwenen is

Een decryptor ontgrendelt bestanden. Het reset geen gecompromitteerde inloggegevens, verwijdert geen persistentie-mechanismen en sluit het toegangspunt niet af. De ransomware-richtlijnen van CISA beschouwen uitroeiing (het vaststellen hoe de aanvaller binnenkwam, het verwijderen van zijn toegang en het herstellen van getroffen systemen vanuit betrouwbare bronnen) als werk dat moet worden uitgevoerd, ongeacht hoe de gegevens worden hersteld.

Betaling gaat gepaard met herhaalde aanvallen

In het onderzoek van Cybereason uit 2022, getiteld "Ransomware: The True Cost to Business", meldde 80% van de organisaties die losgeld hadden betaald een volgende aanval. Dit is een onderzoeksbevinding en geen bewijs dat betaling herhaalde aanvallen veroorzaakt, maar het toont wel aan dat betaling geen veiligheid oplevert. Een aanvaller die nog steeds toegang heeft, of die heeft ontdekt dat u betaalt, heeft reden om terug te keren.

Eerst te onderzoeken herstelopties

Betaling is één van de vele herstelopties, en meestal de laatste die wordt overwogen. Laat uw incidentresponsteam deze vanaf het begin parallel beoordelen:

  • Back-ups en snapshots. Onveranderlijke of offline back-ups, opslagsnapshots en replica's kunnen intact zijn, zelfs wanneer online back-ups zijn versleuteld. Controleer of deze schoon en herstelbaar zijn voordat u erop vertrouwt.
  • Gratis decryptieprogramma's. Het No More Ransom-project publiceert decryptieprogramma's voor sommige ransomwarefamilies. Een specialist dient de variant te identificeren en eventuele tools te testen op kopieën, niet op de enige overgebleven gegevens.
  • Schone heropbouw. Het herstellen van systemen op basis van bekende, deugdelijke images is vaak sowieso nodig om de toegang van de aanvaller te verwijderen.
  • Elders opgeslagen gegevens. Clouddiensten, leveranciers, partners en exportbestanden kunnen kopieën van kritieke gegevens bevatten.
  • Continuïteitsprocessen. Handmatige of alternatieve processen kunnen essentiële diensten draaiende houden terwijl systemen worden hersteld.

Back-ups bieden geen oplossing voor gegevensdiefstal. Als er gegevens zijn gestolen, herstelt het terugzetten vanuit een back-up weliswaar de beschikbaarheid, maar wordt de publicatie daarvan niet tegengehouden; het werk op het gebied van melding en communicatie gaat dus hoe dan ook door.

Wanneer organisaties betaling overwegen

Organisaties betalen soms wel. De omstandigheden omvatten doorgaans een of meer van de volgende factoren:

  • Geen haalbare herstelroute. Er zijn geen back-ups, deze waren versleuteld of zijn te oud, en de gegevens kunnen niet vanuit andere bronnen worden gereconstrueerd.
  • Schade door langdurige verstoring. Wanneer storingen de veiligheid van mensen of essentiële diensten in gevaar brengen, kan de tijd die nodig is voor herstel zwaarder wegen in de beslissing.
  • Informatie over de aanvaller. Bedrijven die zich bezighouden met incidentrespons volgen het gedrag van bepaalde groepen, waaronder of hun decryptieprogramma's werken. Die informatie kan de beslissing onderbouwen, maar biedt geen garantie voor de uitkomst.

Geen van deze factoren heeft voorrang boven de juridische toetsingen. Voordat u kunt overwegen of u al dan niet moet betalen, moet u, voor zover dat vast te stellen is, weten wie het geld zou ontvangen.

Wat u moet doen voordat deze beslissing van belang is

Voorbereiding verkleint de kans dat u überhaupt voor de vraag over betaling komt te staan.

  • Back-ups die zijn ontworpen voor ransomware. Bewaar back-ups onveranderbaar, offline of logisch geïsoleerd, beveilig de back-upconsole met aparte inloggegevens en MFA, en test het herstel regelmatig aan de hand van uw hersteltijddoelstellingen. Back-ups die permanent via het netwerk bereikbaar zijn, worden vaak samen met productiesystemen versleuteld.
  • Een incidentresponsplan dat de betalingskwestie omvat. Leg vast wie bevoegd is om een betaling goed te keuren of te weigeren, wie het juridisch advies en advies inzake sancties coördineert, en wie de meldingen aan de Autoriteit Persoonsgegevens, de politie en de verzekeraar afhandelt.
  • Een retainer voor incidentrespons. Een retainer kan overeengekomen responstijden vastleggen en u toegang geven tot expertise op het gebied van forensisch onderzoek, attributie en onderhandelingen. Controleer of de aanbieder aanvaardbaar is voor uw verzekeraar.
  • Een cyberverzekering die u hebt doorgenomen. Zorg dat u op de hoogte bent van de meldingsvoorwaarden, toestemmingsvereisten, regels over dienstverleners, sublimieten en uitsluitingen voordat u deze nodig hebt.

Raadpleeg onze gids voor de respons op ransomware voor een stapsgewijs draaiboek voor de eerste 72 uur na een aanval. Raadpleeg onze gids voor herstel na een ransomware-aanval voor het herstel van systemen nadat deze zijn uitgevallen.

Verzekeringsvoorwaarden die van invloed zijn op de beslissing

Veel Nederlandse cyberverzekeringen dekken afpersingskosten, maar aan de dekking zijn voorwaarden verbonden. De bewoordingen van uw polis bepalen wat van toepassing is; lees deze daarom samen met uw makelaar door voordat zich een incident voordoet.

Meld het incident tijdig en parallel

Polissen vereisen doorgaans onmiddellijke melding van een incident en voorafgaande schriftelijke toestemming van de verzekeraar alvorens enige afpersingssom te betalen. Betaling zonder die toestemming kan de dekking voor de betaling in gevaar brengen. Breng de verzekeraar of makelaar tijdig op de hoogte, parallel aan het indammen van de aanval. De melding mag nooit maatregelen vertragen die bedoeld zijn om de aanval in te dammen of mensen te beschermen.

Sanctiecontrole

Polissen sluiten over het algemeen betalingen uit die in strijd zijn met sancties, en verzekeraars voeren hun eigen screening uit alvorens toestemming te verlenen. Deel het bewijsmateriaal inzake de toeschrijving dat uw responsteam verzamelt en geef voldoende tijd voor die controle.

Netwerken van goedgekeurde dienstverleners

Veel verzekeraars werken met een netwerk van goedgekeurde dienstverleners op het gebied van incidentrespons, juridische bijstand en onderhandelingen. Het inschakelen van een dienstverlener buiten dat netwerk kan, afhankelijk van de polis, van invloed zijn op de dekking van de kosten. Controleer dit voordat u een overeenkomst ondertekent.

Sublimieten voor afpersing

De totale polislimiet is niet noodzakelijkerwijs het bedrag dat beschikbaar is voor afpersing. Een polis met een limiet van € 2 miljoen kan een afzonderlijke sublimiet voor cyberafpersing hebben van bijvoorbeeld € 250.000. Alles wat boven de sublimiet uitkomt, dient u zelf te financieren. Controleer nu uw bedrag.

Uitsluitingen voor oorlog en door de staat gesteunde aanvallen

Lloyd's Market Bulletin Y5381 schrijft voor dat afzonderlijke cyberaanvalpolissen die bij Lloyd's worden afgesloten en vanaf 31 maart 2023 ingaan of worden verlengd, verliezen als gevolg van oorlog en bepaalde door de staat gesteunde cyberaanvallen moeten uitsluiten, met name aanvallen die het functioneren van een staat of diens veiligheidscapaciteiten aanzienlijk aantasten. Polissen moeten tevens een solide grondslag bieden voor het toeschrijven van een aanval aan een staat. Of een bepaald ransomware-incident onder een uitsluiting valt, hangt af van de bewoordingen van de polis, en de meeste criminele ransomware-aanvallen vallen hier niet onder.

Alvorens enige betaling te verrichten

Elk contact met de aanvaller dient te worden afgehandeld door specialisten die onder leiding staan van uw incidentresponscoördinator, en niet door medewerkers die op eigen houtje handelen. Maak geen geld over voordat juridisch advies en advies inzake sancties is ingewonnen en vastgelegd, en de verzekeraar schriftelijke toestemming heeft gegeven. Leg elke beslissing, elke communicatie met de aanvaller en het bewijsmateriaal waarop de toeschrijving is gebaseerd, vast.

Een raamwerk voor de beslissing over het losgeld

Tijdens een aanval beschikt u over onvolledige informatie en dringt de aanvaller aan op snelheid. Het onderstaande kader beschrijft de werkzaamheden die voorafgaan aan elk besluit over betaling. Fasen 1 tot en met 5 verlopen vanaf de eerste uren parallel; in fasen 6 en 7 worden de resultaten gebundeld.

Fase 1 · Stabiliseren

Beperk de aanval, houd essentiële diensten draaiende en bewaar bewijsmateriaal (logbestanden, losgeldbriefjes, getroffen systemen).

Verantwoordelijke: de incidentresponscoördinator, samen met IT en de forensische dienstverlener

Fase 2 · Impact beoordelen

Welke systemen en gegevens zijn niet beschikbaar, en welke gegevens zijn mogelijk gekopieerd of gestolen?

Verantwoordelijke: forensisch dienstverlener, in samenwerking met de gegevenseigenaren en de functionaris voor gegevensbescherming

Fase 3 · Herstel onderzoeken

Kunt u gegevens herstellen met behulp van schone back-ups, snapshots, een heropbouw of een gratis decryptieprogramma, en hoe lang zou dat duren?

Verantwoordelijke: IT en infrastructuur in samenwerking met de forensische dienstverlener

Fase 4 · Verplichtingen beoordelen

Wat schrijven sancties, witwasregels, de AVG, sectorregels, meldingsplichten aan wetshandhavingsinstanties en contracten voor, of wat verbieden zij?

Verantwoordelijke: juridisch adviseur in samenwerking met sanctiespecialisten en de functionaris voor gegevensbescherming

Fase 5 · Verzekering beoordelen

Wat bepalen de voorwaarden van de polis met betrekking tot kennisgeving, toestemming, dienstverlenersnetwerk, sublimiet en uitsluitingen?

Verantwoordelijke: hoofd risico of financiën, in samenwerking met de makelaar

Fase 6 · Alternatieven evalueren

Vergelijk herstel zonder betaling met de juridische, operationele en reputatiegerelateerde gevolgen van elke optie.

Verantwoordelijke: crisismanagementteam

Fase 7 · Beslissen en documenteren

De leidinggevenden met vooraf overeengekomen bevoegdheden nemen de beslissing en leggen de motivering, het ontvangen advies en het bewijsmateriaal waarop zij zich hebben gebaseerd vast.

Verantwoordelijke: bevoegde leidinggevenden of de raad van bestuur

De eerdere fasen bieden inzicht en beperken de opties. Indien in fase 3 een haalbare herstelroute wordt gevonden, of in fase 4 een juridische belemmering wordt vastgesteld, kan de kwestie van de betaling mogelijk al vóór fase 7 worden afgehandeld.

Disclaimer

Dit artikel bevat algemene informatie en vormt geen juridisch advies. Sanctielijsten kunnen veranderen. Win advies in bij advocaten met ervaring op het gebied van sancties en cyberincidenten alvorens een betalingsbeslissing te nemen.

Ryland Deakin
Over de auteur
Lead Consultant, Cyvra · CISM · CompTIA Security+ · MCP

Ryland levert al meer dan twintig jaar programma's op het gebied van cyberbeveiliging, compliance en IT-beheer voor gereguleerde organisaties in het Verenigd Koninkrijk en Nederland. Bekijk volledig profiel

Neem contact op met Cyvra

Bouw de weerbaarheid die het losgelddilema overbodig maakt

Wij helpen u met geïsoleerde back-ups, een incidentresponsplan en de technische maatregelen die losgeld betalen overbodig maken.