Gids Cybersecurity

Hoe aanvallers MFA omzeilen: phishing, sessiediefstal en verdediging

Multifactorauthenticatie (MFA) verkleint het risico op misbruik van gestolen wachtwoorden aanzienlijk. Toch biedt niet elke methode dezelfde bescherming tegen phishing. Adversary-in-the-middle-proxy's (AiTM), diefstal van sessiecookies, MFA-vermoeidheid en kwaadaardige toestemming voor apps misbruiken elk een andere fase van authenticatie en autorisatie. In deze gids leest u hoe deze aanvallen werken, welke maatregelen ze helpen beperken en waarom phishingbestendige authenticatie prioriteit verdient.

4 juni 2026
Bijgewerkt 18 november 2026
10 minuten lezen
Belangrijkste punten
  • Gestolen en hergebruikte inloggegevens blijven een van de belangrijkste manieren waarop aanvallers binnenkomen, maar hun aandeel verschilt per dataset en per jaar. Volgens het Verizon DBIR 2026 heeft het misbruik van kwetsbaarheden credential-misbruik ingehaald als meest voorkomende eerste toegangsvector.
  • AiTM-proxy's sturen uw inloggegevens en MFA-antwoord door naar de echte aanmeldservice, onderscheppen de sessiecookie en tonen de gebruiker een normaal ogende aanmelding. Sms-codes, TOTP en pushgoedkeuringen kunnen allemaal zo worden doorgegeven.
  • FIDO2-passkeys en beveiligingssleutels zijn bestand tegen AiTM-phishing, omdat elke credential gekoppeld is aan de relying party ID van de echte site en de browser de herkomst (origin) van de pagina controleert. Een nagemaakt domein krijgt geen geldig antwoord.
  • FIDO2 beschermt geen sessietoken dat na een legitieme aanmelding wordt gestolen. Tegen het hergebruik van tokens zijn de belangrijkste Microsoft-maatregelen Token Protection (apparaatgebonden sessietokens, alleen voor ondersteunde apps en platforms), CAE voor ondersteunde apps, endpointbeveiliging en snelle detectie en intrekking.
  • Nummerkoppeling, inmiddels standaard actief bij pushmeldingen van Microsoft Authenticator, vermindert onbedoelde goedkeuringen bij MFA-vermoeidheidsaanvallen. Het is geen garantie: een aanvaller die de gebruiker door de melding heen praat, kan alsnog slagen.
  • Geef prioriteit aan phishingbestendige MFA voor geprivilegieerde accounts, beveilig registratie en herstel zodat die geen achterdeur vormen, beperk OAuth-toestemming en zorg voor een geteste aanpak bij vermoedelijke tokendiefstal.

Inloggegevens blijven een belangrijke inbreukvector

Rapportages over inbreuken draaiden in de jaren 2010 vooral om malware: ransomwaregroepen, implants van statelijke actoren, zero-day-exploits. Aanvallers zijn sindsdien veel meer gaan inzetten op diefstal van inloggegevens. Het is goedkoop, schaalbaar en moeilijk te herkennen. Een legitiem account dat zich aanmeldt via een geautoriseerde identiteitsprovider ziet er voor de meeste monitoringsystemen uit als een normale aanmelding.

Hoe groot het aandeel van inloggegevens is, hangt af van de dataset. Het Verizon DBIR koppelt al jaren gestolen inloggegevens aan een ruime meerderheid van de hackgerelateerde inbreuken, en dat is een smallere categorie dan alle inbreuken. De editie van 2026 meldt dat het misbruik van kwetsbaarheden credential-misbruik heeft ingehaald als meest voorkomende eerste toegangsvector, terwijl misbruik van inloggegevens in latere fasen van veel aanvallen nog steeds opduikt. De eerlijke conclusie: inloggegevens zijn een van de belangrijkste vectoren, niet de enige.

Aan aanbod geen gebrek. Verzamelsites zoals Have I Been Pwned indexeren miljarden gelekte accounts. Dat getal telt accountrecords uit datalekken, niet unieke personen of inloggegevens die nog werken, maar logbestanden van infostealers leveren daarbovenop verse wachtwoorden en sessiecookies. Stuffingtools testen deze op grote schaal, met vertraging en wisselende IP-adressen om limieten te omzeilen.

MFA stopt het meeste credential stuffing en de meeste geautomatiseerde wachtwoordaanvallen. Aanvallers hebben zich aangepast. Sommige technieken richten zich nu op de sessie die na het aanmelden ontstaat, of op de toestemming van de gebruiker, in plaats van op het wachtwoord. Sms-codes, TOTP en pushgoedkeuringen bieden daartegen weinig bescherming.

Inbreukstatistieken lezen

Kopcijfers hangen af van wat er wordt geteld: alle inbreuken of alleen hackgerelateerde, de eerste stap van een aanval of elke stap, één jaar of meerdere. Controleer de afbakening van een cijfer over inloggegevens voordat u het in een businesscase gebruikt.

Zes technieken waarmee aanvallers identiteiten overnemen of MFA-bescherming omzeilen

Niet al deze technieken verslaan MFA rechtstreeks. Sommige stelen wat MFA oplevert (een sessie), sommige misbruiken een zwakke MFA-methode en sommige werken waar MFA ontbreekt of nooit wordt gevraagd. Een maatregel die credential stuffing stopt, doet mogelijk niets tegen diefstal van sessietokens.

🕸
1. Adversary-in-the-Middle (AiTM)-proxy
Hoog risico
De aanvaller zet een reverse proxy (Evilginx, Modlishka) op een phishingdomein. De gebruiker voert inloggegevens in en rondt de MFA-melding normaal af. De proxy stuurt alles in realtime door naar de echte aanmeldservice, onderschept de sessiecookie die terugkomt en geeft de ingelogde pagina door. De gebruiker merkt niets. De aanvaller heeft nu een geldige sessie en heeft het wachtwoord of de MFA-methode niet meer nodig. Geblokkeerd door: phishingbestendige MFA zoals FIDO2-passkeys of beveiligingssleutels (de credential is gekoppeld aan de echte site, dus de browser geeft geen geldig antwoord aan het phishingdomein). Beperkt door: beleid voor voorwaardelijke toegang dat een compatibel of aan Entra gekoppeld apparaat vereist, omdat de doorgestuurde aanmelding van infrastructuur van de aanvaller komt die dat apparaat niet kan aantonen; Token Protection voor ondersteunde apps; en waarschuwingen bij risicovolle aanmeldingen.
🍪
2. Pass-the-cookie / hergebruik van sessietokens
Hoog risico
Infostealers zoals RedLine en Vidar kopiëren sessiecookies en tokens uit browserprofielen op een besmet apparaat. De aanvaller importeert ze in de eigen browser en zet de geverifieerde sessie voort. Geen wachtwoord en geen MFA-melding, zolang de sessie wordt geaccepteerd. Apparaatcompliance alleen houdt dit niet tegen: voorwaardelijke toegang controleert het apparaat bij het uitgeven van een token, maar koppelt dat token niet aan het apparaat. Een token dat van een compatibele laptop is gestolen, kan dus elders worden hergebruikt. Beperkt door: Token Protection in voorwaardelijke toegang, dat apparaatgebonden sessietokens vereist voor ondersteunde apps en platforms; endpointbeveiliging tegen infostealers; Continuous Access Evaluation (CAE), waarmee ondersteunde apps reageren op gebeurtenissen zoals een uitgeschakeld account, een wachtwoordreset of een andere netwerklocatie; en waarschuwingen bij ongebruikelijke aanmeldingen, gevolgd door intrekking van de sessie.
🔔
3. MFA-vermoeidheid (push bombing)
Middelmatig risico
De aanvaller heeft het wachtwoord al en stuurt de ene pushmelding na de andere naar de telefoon van het doelwit. De inbreuk bij Uber in 2022 begon zo: een contractant kreeg herhaaldelijk meldingen en keurde er één goed na een bericht van iemand die zich voordeed als IT-ondersteuning. Beperkt door: nummerkoppeling (de gebruiker moet het nummer invoeren dat op het aanmeldscherm staat, waardoor reflexmatig tikken veel minder waarschijnlijk wordt), context over app en locatie in de melding, en waarschuwingen bij herhaaldelijk geweigerde meldingen. Nummerkoppeling staat inmiddels standaard aan voor pushmeldingen van Microsoft Authenticator. Het blijft afhankelijk van de gebruiker: een aanvaller die het slachtoffer belt en om het nummer vraagt, kan alsnog een goedkeuring krijgen. Phishingbestendige methoden schaffen de goedkeuringsmelding helemaal af.
📱
4. SIM-swapping
Middelmatig risico
De aanvaller belt de mobiele provider van het doelwit, doet zich met social engineering of gestolen persoonsgegevens voor als die persoon en laat het telefoonnummer overzetten naar een simkaart die hij beheert. Elke sms-code gaat dan naar de aanvaller. Dit weegt het zwaarst waar sms de enige MFA-optie is. Organisaties die al authenticator-apps gebruiken, lopen beperkt risico. Beperkt door: sms vervangen door authenticator-apps of FIDO2. Kan sms nog niet weg, dan verkleinen een pincode bij de provider of een blokkade op nummerbehoud het risico.
🤖
5. Credential stuffing op schaal
Middelmatig risico
Geautomatiseerde tools testen gelekte combinaties van gebruikersnaam en wachtwoord op grote schaal tegen aanmeldpagina's. De meeste pogingen mislukken bij unieke wachtwoorden en MFA. De pogingen die slagen, profiteren van hergebruik: een lek bij een forum uit 2019 kan nog steeds toegang geven tot een zakelijk Microsoft 365-account als de gebruiker dat wachtwoord nooit heeft gewijzigd. Strikt genomen is dit geen MFA-omzeiling. Het werkt waar MFA ontbreekt, of via verouderde protocollen die geen MFA kunnen vragen. Gestopt door: MFA op alle accounts, het blokkeren van verouderde authenticatie en detectie van gelekte inloggegevens in Microsoft Entra ID Protection, dat accounts markeert waarvan de gegevens in bekende lekken voorkomen.
🔑
6. OAuth-toestemmingsphishing
Middelmatig risico
De aanvaller registreert een OAuth-applicatie en stuurt het doelwit een link. De gebruiker meldt zich aan op de echte pagina van Microsoft of Google, rondt MFA normaal af en verleent de app vervolgens de gevraagde machtigingen. Er wordt niets omzeild: de gebruiker meldt zich correct aan en autoriseert daarna de app van de aanvaller, die gedelegeerde toegang krijgt tot e-mail, bestanden of contactpersonen. Een nieuw wachtwoord neemt die toegang niet weg. De toestemming blijft bestaan totdat een beheerder haar intrekt. Beperkt door: gebruikerstoestemming beperken tot geverifieerde uitgevers en machtigingen met een laag risico (of uitschakelen), de werkstroom voor beheerderstoestemming inschakelen zodat gebruikers apps ter beoordeling kunnen aanvragen, bestaande toestemmingen van gebruikers en beheerders regelmatig controleren, en waarschuwen bij nieuwe toestemmingen met vergaande machtigingen.

Wat elk MFA-type werkelijk tegenhoudt

De MFA-methode die u kiest, bepaalt welke aanvallen nog werken. Sms-codes, TOTP en pushmeldingen stoppen het meeste credential stuffing. Geen van drieën stopt een realtime AiTM-proxy. Als u weet waar de bescherming van elke methode ophoudt, weet u wat u als eerste moet verbeteren.

MFA-type
Credential stuffing
AiTM-proxy
Hergebruik van sessies
Sms-OTP
✔ Blokkeert
✘ Omzeild
✘ Omzeild
TOTP (authenticator-app)
✔ Blokkeert
✘ Omzeild
✘ Omzeild
Push + nummerkoppeling
✔ Blokkeert
✘ Omzeild
✘ Omzeild
FIDO2-passkey / beveiligingssleutel
✔ Blokkeert
✔ Blokkeert
▲ Gedeeltelijk*

* FIDO2 blokkeert AiTM-phishing bij het aanmelden, maar beschermt sessietokens niet na een legitieme aanmelding. Hergebruik van sessies vraagt om aparte maatregelen: Token Protection waar ondersteund, endpointbeveiliging tegen infostealers, CAE, en detectie met intrekking van sessies.

Wat FIDO2 anders maakt

Sms-codes, TOTP-codes en pushgoedkeuringen hebben één ding gemeen: ze kunnen worden doorgegeven. De gebruiker rondt de controle af en de proxy stuurt die door. De sessie gaat open. De proxy neemt de cookie mee.

FIDO2 werkt anders. Bij het registreren van een passkey of beveiligingssleutel wordt de credential gekoppeld aan de relying party ID van de dienst (voor Microsoft Entra is dat login.microsoft.com), en de privésleutel verlaat de authenticator nooit. Bij het aanmelden controleert de browser of de herkomst van de pagina overeenkomt met die relying party ID, voordat de authenticator mag antwoorden. De authenticator ondertekent vervolgens de challenge van de server samen met gegevens die aan de relying party gebonden zijn. Een phishingpagina op login-microsoft-365.com kan geen antwoord voor login.microsoft.com opvragen, dus de proxy heeft niets geldigs om door te sturen.

NIST SP 800-63B beschouwt deze binding aan de echte dienst als phishingbestendigheid. Zowel CISA als het Britse NCSC raden phishingbestendige MFA aan voor accounts met veel rechten of hoge waarde.

Registratie en herstel bepalen hoe sterk het echt is

Phishingbestendige MFA is zo sterk als de manier waarop mensen zich registreren en hun toegang herstellen. Als de servicedesk MFA reset nadat een beller een paar vragen heeft beantwoord, als Temporary Access Passes zonder goede identiteitscontrole worden uitgegeven, of als gebruikers nog kunnen terugvallen op sms of push, richten aanvallers zich gewoon op die route. Eis een sterke identiteitscontrole bij resets, beperk wie Temporary Access Passes mag uitgeven en houd ze kort geldig, en verwijder zwakkere methoden bij accounts die naar passkeys zijn overgestapt.

Een opmerking over push-MFA

Een gebruiker die herhaaldelijk pushverzoeken krijgt, keurt er misschien één goed om er vanaf te zijn. Nummerkoppeling, inmiddels standaard actief bij pushmeldingen van Microsoft Authenticator, maakt een reflexmatige goedkeuring veel minder waarschijnlijk, omdat de gebruiker het nummer van het aanmeldscherm moet intypen. Het helpt niet als de aanvaller de gebruiker overhaalt om het nummer voor te lezen of in te voeren. Zie het als basisniveau en zet gebruikers met een hoog risico over op phishingbestendige methoden.

Hoe u zich tegen deze aanvallen verdedigt

Phishingbestendig aanmelden sluit de AiTM-route af, maar gestolen sessies vragen om eigen maatregelen. Onze aanvullende gids over verdediging tegen MFA-omzeiling behandelt maatregelen op sessieniveau zoals Token Protection en CAE, de accounts die u eerst beschermt, zeven maatregelen om nu in te voeren en wat u doet bij een vermoeden van tokendiefstal.

Ryland Deakin
Over de auteur
Lead Consultant, Cyvra · CISM · CompTIA Security+ · MCP

Ryland levert al meer dan twintig jaar programma's op het gebied van cyberbeveiliging, compliance en IT-beheer voor gereguleerde organisaties in het Verenigd Koninkrijk en Nederland. Bekijk volledig profiel

Veelgestelde vragen

Wat is een adversary-in-the-middle-aanval?

Bij een AiTM-aanval draait een reverse proxy tussen de gebruiker en de echte aanmeldpagina. De gebruiker bezoekt een phishing-URL, voert inloggegevens in en rondt de MFA-melding af. De proxy stuurt alles in realtime door naar de echte site, vangt de sessiecookie af en houdt een geldige sessie over, zonder het wachtwoord of de MFA-methode van de gebruiker nog nodig te hebben. Tools zoals Evilginx en Modlishka automatiseren dit. Sms, TOTP en push-MFA schieten hier allemaal tekort, omdat de authenticatie via de proxy gewoon slaagt.

Houdt FIDO2 adversary-in-the-middle-aanvallen tegen?

Ja, bij het aanmelden. FIDO2-passkeys en beveiligingssleutels zijn gekoppeld aan de relying party ID waarvoor ze zijn geregistreerd, en de browser controleert de herkomst van de pagina voordat de authenticator antwoordt. Een passkey die voor login.microsoft.com is geregistreerd, geeft op een nagemaakt domein geen geldig antwoord. NIST erkent dit als phishingbestendig; TOTP valt daar niet onder. De bescherming hangt wel af van registratie en herstel: zwakke resets via de servicedesk of terugvalmethoden geven aanvallers een andere ingang.

Wat is het verschil tussen credential stuffing en een gerichte AiTM-aanval?

Credential stuffing is geautomatiseerd en ongericht. Aanvallers testen gelekte lijsten met gebruikersnamen en wachtwoorden op grote schaal tegen gangbare diensten en profiteren van hergebruikte wachtwoorden. Unieke wachtwoorden en MFA houden het meeste daarvan tegen. Een AiTM-aanval is gericht en actief: de aanvaller phisht een specifieke gebruiker, onderschept met een proxy de aanmelding in realtime en vertrekt met een geldig sessietoken. Sms, TOTP en push-MFA houden dit niet tegen; daarvoor zijn phishingbestendige authenticatie, voorwaardelijke toegang op basis van apparaten en detectie van afwijkende sessies nodig.

Identiteitsbeveiligingsbeoordeling

Ontdek of uw MFA kan worden omzeild

We testen uw beleid voor voorwaardelijke toegang, de configuratie van de authenticatiesterkte en sessiecontroles aan de hand van de huidige AiTM- en credential-aanvalstechnieken en geven u een lijst met geprioriteerde oplossingen.

Vraag een taxatie aan Boek een cybersecurity assessment