- Transparantieverplichtingen van Artikel 50 gelden sinds 2 augustus 2026: aanbieders moeten gebruikers informeren wanneer zij met AI interageren en synthetische content voorzien van een machinaal leesbare markering; organisaties die deepfakes publiceren, moeten openbaar maken dat de inhoud is gegenereerd of gemanipuleerd
- Generatieve AI-systemen die vóór 2 augustus 2026 op de markt waren, hebben tot 2 december 2026 om hun output machineleesbaar te markeren
- Bijlage III-verplichtingen voor hoog-risico AI zijn door de Digital Omnibus uitgesteld tot 2 december 2027, 16 maanden extra voorbereidingstijd
- Hoog-risico categorieën omvatten werving, kredietbeoordeling, biometrie, kritieke infrastructuur, onderwijs en rechtshandhaving
- Organisaties die AI inzetten (inzetters) dragen eigen wettelijke verplichtingen, los van die van hun AI-leveranciers (aanbieders)
- Boetes lopen op tot maximaal 35 miljoen euro of 7% van de wereldwijde omzet bij de zwaarste overtredingen
- Een gestructureerde sprint van vier weken brengt de meeste organisaties in een verdedigbare compliancepositie
Waar de handhavingstijdlijn staat
De EU AI Act trad op 1 augustus 2024 in werking. Sindsdien verloopt de handhaving in drie golven. De eerste golf, die in februari 2025 van kracht werd, verbood een afgebakende reeks AI-praktijken: sociale scoring die leidt tot nadelige of onevenredige behandeling, ongeacht of dit gebeurt door overheidsinstanties of private ondernemingen, realtime biometrische surveillance op openbare plaatsen (met beperkte uitzonderingen), AI die psychologische kwetsbaarheden misbruikt, en systemen die gezichtsafbeeldingen van internet verzamelen om herkenningstabellen op te bouwen.
De tweede golf volgde in augustus 2025. Aanbieders van algemene AI-modellen zoals OpenAI's GPT-4, Anthropic's Claude en Google's Gemini kregen nieuwe transparantie- en auteursrechtnalevingsvereisten. Die verplichtingen rusten op de modelontwikkelaars zelf, niet op bedrijven die deze modellen via een API benaderen.
De derde golf arriveerde op 2 augustus 2026 in twee delen. De transparantieverplichtingen van Artikel 50 traden op schema in werking: aanbieders moeten ervoor zorgen dat systemen die met mensen interageren, kenbaar maken dat er sprake is van AI (tenzij dit al overduidelijk is), en dat synthetische content is voorzien van een machinaal leesbare markering. Inzetters moeten deepfakes en door AI gegenereerde teksten die worden gepubliceerd om het publiek te informeren over zaken van algemeen belang, als zodanig kenbaar maken, met inachtneming van de uitzonderingen in het betreffende artikel. Onze handleiding bij artikel 50 behandelt deze verplichtingen in detail. Generatieve AI-systemen die al vóór die datum op de markt waren, hebben tot 2 december 2026 om hun output machineleesbaar te markeren. Het AI-bureau van de EU verkreeg op dezelfde datum volledige handhavingsbevoegdheid over GPAI-aanbieders.
De Bijlage III-verplichtingen voor hoog-risico AI traden die dag niet in werking. In juli 2026 nam de EU de Digital Omnibus op het gebied van AI aan (Verordening (EU) 2026/1744, van kracht sinds 27 juli 2026). Die verschoof de nalevingsdeadline voor zelfstandige hoog-risicosystemen (systemen die geen deel uitmaken van gereguleerde producten) van augustus 2026 naar 2 december 2027. Hoog-risico AI in producten onder Bijlage I schoof van augustus 2027 naar augustus 2028.
Is uw AI-gebruik hoog-risico? Wat bijlage III omvat
Bijlage III van de EU AI Act omschrijft acht categorieën van hoog-risico AI-gebruik. De lijst is breder dan de meeste organisaties verwachten. U hoeft geen machine learning-modellen te bouwen om eronder te vallen. Als een softwaretool van een derde partij in een van deze categorieën een beslissing over mensen automatiseert of wezenlijk beïnvloedt, bent u als inzetter in scope.
De acht categorieën zijn:
- Biometrische identificatie en categorisering van natuurlijke personen, inclusief systemen voor identificatie op afstand en emotieherkenning
- Beheer van kritieke infrastructuur, waaronder AI gebruikt bij elektriciteit, water, gas, transport en digitale infrastructuur
- Onderwijs en beroepsopleiding, inclusief AI die toegang tot onderwijsinstellingen bepaalt of studenten beoordeelt (geautomatiseerde examenscoring, toelatingsvolgorde)
- Werkgelegenheid, personeelsbeheer en toegang tot zelfstandige arbeid, inclusief CV-screening, wervingsvolgorde, prestatiemonitoring en AI-ondersteunde beslissingen over promotie of ontslag
- Essentiële particuliere diensten, inclusief AI gebruikt bij kredietscoring, risicobeoordeling voor verzekeringen en acceptatie van levens- en ziekteverzekeringen
- Rechtshandhaving, inclusief AI gebruikt voor risicoanalyse van personen, profilering, bewijsevaluatie en misdaadanalyse
- Beheer van migratie, asiel en grenscontrole, inclusief risicoanalyse van visumzoekers en beoordeling van documentauthenticiteit
- Rechtsbedeling en democratische processen, inclusief AI die rechtbanken helpt bij het onderzoeken of toepassen van wetgeving
De categorieën werkgelegenheid en essentiële diensten treffen meer commerciële organisaties dan alle andere. Als uw HR-platform sollicitanten rangschikt, uw CRM klanten beoordeelt op kredietrisico, of uw prestatiebeheersoftware productiviteitsscores toekent aan medewerkers, gebruikt u waarschijnlijk een hoog-risico AI-systeem onder bijlage III.
Er zijn uitzonderingen. Op grond van artikel 6, lid 3, wordt een systeem dat in bijlage III is opgenomen niet als 'hoog risico' beschouwd als het geen aanzienlijk risico vormt voor de gezondheid, veiligheid of grondrechten, bijvoorbeeld wanneer het een beperkte procedurele taak uitvoert of enkel het resultaat van een reeds voltooide menselijke activiteit verbetert. Deze uitzondering geldt nooit voor systemen die personen profileren. Een aanbieder die zich op deze uitzondering beroept, moet de beoordeling documenteren en het systeem alsnog registreren.
De meeste organisaties die de EU AI Act raakt, ontwikkelen geen AI. Ze kopen een HR-platform, een kredietscoring-tool of een fraudedetectiesysteem en zetten het in. Op dat moment dragen zij inzettersverplichtingen.
Valt een toepassing onder hoog-risico, dan beschrijft EU AI Act hoog-risico: vereisten en stappenplan wat die systemen in december 2027 op orde moeten hebben, welke plichten bij u als inzetter liggen en niet bij uw AI-leverancier, en een plan van vier weken met een checklist van waar u nu op focust.
De boetestructuur
De EU AI Act hanteert hetzelfde gelaagde boetemodel als de AVG: de maximumboete is het hogere van een vast eurobedrag of een percentage van de wereldwijde jaaromzet. Voor mkb-ondernemingen en start-ups geldt het laagste van de twee bedragen. De verordening stelt boetes vast voor organisaties; de persoonlijke aansprakelijkheid van bestuurders hangt af van de nationale wetgeving in elke lidstaat.
- Overtredingen met verboden AI (artikel 5): maximaal 35 miljoen euro of 7% van de wereldwijde jaaromzet, afhankelijk van welk bedrag hoger is
- Schending van andere verplichtingen van operatoren (aanbieders, inzetters en andere operatoren, inclusief verplichtingen voor hoog-risico AI en de transparantieverplichtingen van artikel 50): maximaal 15 miljoen euro of 3% van de wereldwijde jaaromzet, afhankelijk van welk bedrag hoger is
- Onjuiste informatie aan autoriteiten: maximaal 7,5 miljoen euro of 1% van de wereldwijde jaaromzet, afhankelijk van welk bedrag hoger is
Voor een onderneming met een wereldwijde omzet van één miljard euro bedraagt het maximumbedrag voor schending van verplichtingen met betrekking tot hoge risico's 30 miljoen euro; de daadwerkelijke boete hangt af van de ernst en de duur van de schending en van de medewerking met de autoriteit. Elke EU-lidstaat heeft een nationale toezichthoudende autoriteit die de wet handhaaft. Het AVG-precedent laat zien dat de grootste boetes gaan naar stelselmatige fouten of gevallen met aantoonbare schade aan personen, maar vroege handhavingsbeslissingen bepalen hoe hard de autoriteiten optreden.
Hoe Cyvra helpt bij naleving van de EU AI-verordening
Cyvra helpt inzetters vaststellen welke systemen onder bijlage III vallen, het vereiste documentatiepakket samenstellen en de menselijke toezichtprocessen inrichten die de verordening vereist. De focus ligt op uw verplichtingen als inzetter, niet op die van uw AI-leverancier.
- AI-systeeminventaris: catalogiseer elk AI-instrument in gebruik binnen uw organisatie, inclusief ingebedde AI-functies in software die uw IT-team voor andere doeleinden heeft goedgekeurd
- Bijlage III-classificatie: beoordeel elk systeem aan de hand van de acht hoog-risico categorieën en documenteer de redenering in een formaat dat toezichthouders kunnen controleren
- Leveranciersdocumentatie beoordelen: controleer of uw AI-leveranciers de vereiste technische documentatie en conformiteitsverklaringen hebben aangeleverd en identificeer waar dat niet het geval is
- Menselijk toezicht ontwerpen: bouw de processen en beheersmaatregelen die hoog-risico AI-toepassingen vóór de deadline van december 2027 op orde moeten hebben
- ISO 42001-afstemming: koppel uw nalevingswerk voor de AI-verordening aan de ISO 42001-norm voor AI-managementsystemen, zodat één auditklaar kader twee compliancetrajecten dekt
Neem contact op met onze AI-praktijk of ons complianceteam over wat Artikel 50 nu vereist en hoe u zich voorbereidt op de Bijlage III-deadline van december 2027.