- NIST CSF 2.0 is een vrijwillig raamwerk dat elke organisatie kan gebruiken; NIS2 legt via nationale wetgeving wettelijke verplichtingen op aan omschreven categorieën entiteiten in de EU
- In Nederland is NIS2 omgezet in de Cyberbeveiligingswet (Cbw), die sinds 15 augustus 2026 van kracht is
- Elk van de tien maatregelgebieden uit artikel 21, lid 2 heeft thematische raakvlakken met CSF 2.0, maar een overeenkomst is geen juridische gelijkwaardigheid
- Meldtermijnen voor incidenten, classificatie van de entiteit, plichten van het bestuursorgaan en nationaal toezicht moeten los van de CSF-koppeling worden getoetst
- Financiële entiteiten onder DORA beoordelen eerst DORA, omdat artikel 4 van NIS2 voorrang geeft aan gelijkwaardige sectorspecifieke regels
Twee raamwerken, één geïntegreerd programma
NIST publiceerde CSF 2.0 in februari 2024. Het is een vrijwillig raamwerk: elke organisatie, ongeacht omvang of sector, kan het gebruiken om het beheer van cyberbeveiligingsrisico's te structureren, en het schrijft niet voor hoe uitkomsten moeten worden bereikt. NIS2, Richtlijn (EU) 2022/2555, is van een andere orde. Het is EU-recht dat via de nationale wetgeving van elke lidstaat verplichtingen oplegt aan omschreven categorieën essentiële en belangrijke entiteiten, op het gebied van risicobeheer, incidentmelding en governance.
Lidstaten moesten NIS2 uiterlijk op 17 oktober 2024 omzetten en de maatregelen vanaf 18 oktober 2024 toepassen. Een aantal lidstaten was later, dus welke verplichtingen daadwerkelijk voor een organisatie gelden, hangt af van de nationale wet in elk land waar zij actief is en van de classificatie van de entiteit daar. In Nederland is NIS2 omgezet in de Cyberbeveiligingswet (Cbw), die sinds 15 augustus 2026 van kracht is. In het Verenigd Koninkrijk geldt NIS2 niet.
Het hebben van klanten in de EU brengt een organisatie niet onder NIS2. De richtlijn geldt in het algemeen voor middelgrote en grote entiteiten in de sectoren uit bijlage I en II, maar sommige entiteiten vallen er ongeacht hun omvang onder, zoals bepaalde aanbieders van openbare elektronische communicatienetwerken, verleners van vertrouwensdiensten, DNS-dienstverleners en registers voor topleveldomeinnamen. Daarnaast kan de nationale wet andere entiteiten aanwijzen.
Valt uw organisatie onder NIS2, dan leveren twee losse projecten met eigen beoordelingen en herstelplannen dubbel werk op. Een CSF 2.0-programma kan de maatregelen, eigenaren en bewijsstukken ordenen, terwijl een specifieke NIS2-beoordeling toetst welke wettelijke eisen gelden. Door elke NIS2-bepaling te koppelen aan de CSF-uitkomsten die erop aansluiten, kunt u maatregelen en bewijs hergebruiken, mits u de wettelijke eisen en de feitelijke implementatie afzonderlijk beoordeelt.
Wat is er veranderd in NIST CSF 2.0
Het oorspronkelijke NIST Cybersecurity Framework had vijf functies: IDENTIFY (identificeren), PROTECT (beschermen), DETECT (detecteren), RESPOND (reageren) en RECOVER (herstellen). Versie 2.0 voegt een zesde toe: GOVERN (besturen).
GOVERN omvat de andere vijf functies. Het behandelt de organisatorische context, de risicobeheerstrategie, rollen en verantwoordelijkheden, beleid, toezicht en het risicobeheer van de toeleveringsketen. Waar versie 1.1 beschreef welke maatregelen moesten worden geïmplementeerd, gaat GOVERN in op wie verantwoordelijk is voor die maatregelen, hoe de risicobereidheid wordt bepaald en hoe cyberbeveiliging aansluit op de bredere bedrijfsstrategie.
Deze toevoeging is relevant voor NIS2. Artikel 20 verplicht de bestuursorganen van essentiële en belangrijke entiteiten om de maatregelen voor cyberbeveiligingsrisicobeheer goed te keuren, toezicht te houden op de uitvoering en een opleiding te volgen. Lidstaten zorgen ervoor dat leden van die organen volgens nationaal recht aansprakelijk kunnen worden gesteld voor inbreuken. GOVERN biedt een structuur om die governance vast te leggen (GV.RR, GV.PO, GV.OV), maar toont op zichzelf niet aan dat aan de wettelijke plichten is voldaan.
Versie 2.0 richt zich bovendien niet langer vooral op exploitanten van kritieke infrastructuur, maar op organisaties van elke omvang in alle sectoren.
De zes functies van CSF 2.0 in het kort:
- GOVERN (GV): Organisatorische context, risicobeheerstrategie, rollen, beleid, toezicht, toeleveringsketen
- IDENTIFY (ID): Beheer van bedrijfsmiddelen, risicobeoordeling, verbetering
- PROTECT (PR): Identiteits- en toegangsbeheer, bewustwording en training, gegevensbeveiliging, platformbeveiliging, weerbaarheid van de infrastructuur
- DETECT (DE): Continue monitoring, analyse van ongewenste gebeurtenissen
- RESPOND (RS): Incidentbeheer, analyse, rapportage en communicatie, mitigatie
- RECOVER (RC): Uitvoering van het herstelplan, communicatie over herstel
De overeenkomstentabel voor de tien maatregelgebieden uit artikel 21, lid 2, de NIS2-verplichtingen die u daarnaast moet toetsen en notities over zorg, financiële diensten, horeca en leveranciers vindt u op onze aanvullende pagina NIS2 en NIST CSF 2.0 koppelen.
Eén geïntegreerd programma uitvoeren
Een mogelijke volgorde van implementatie, afhankelijk van uw situatie:
- Stel de toepasselijkheid vast. Bepaal of NIS2 van toepassing is, in welke lidstaten, in welke categorie, en of een sectorspecifieke regeling zoals DORA voorrang heeft. In Nederland is de Cbw het uitgangspunt.
- Breng het huidige profiel in kaart. Leg met CSF 2.0 de huidige en gewenste uitkomsten vast voor alle zes functies, met benoemde eigenaren.
- Koppel de NIS2-eisen aan het CSF. Gebruik de overeenkomstentabel om elk maatregelgebied uit artikel 21, lid 2 aan CSF-categorieën te koppelen, en beoordeel elke eis vervolgens aan de hand van de wettekst in plaats van dekking aan te nemen.
- Beoordeel de verplichtingen die niet zijn gedekt. Incidentmelding, registratie, plichten van het bestuursorgaan, nationaal toezicht en eventuele eisen uit uitvoeringshandelingen.
- Stel prioriteiten voor herstel. Weeg de wettelijke verplichting, het operationele risico, de kritikaliteit van bedrijfsmiddelen, de uitbuitbaarheid, de gevolgen voor de bedrijfsvoering en bestaande compenserende maatregelen, niet alleen het handhavingsrisico.
- Houd één matrix bij van eisen, maatregelen en bewijs. Gebruik één gedeelde bewijsrepository met verwijzingen naar de toepasselijke eisen, zodat een maatregel die één keer is vastgelegd zowel het CSF-profiel als de NIS2-beoordeling ondersteunt.
Een programma op basis van het CSF met een specifieke NIS2-beoordeling is meestal efficiënter dan twee losse projecten. De besparing zit in het hergebruik van maatregelen en bewijs, niet in de aanname dat een CSF-profiel naleving van de wet aantoont.
Een model voor de nalevingsbeoordeling
De onderstaande matrix houdt drie dingen uit elkaar die vaak door elkaar lopen. Het koppelen van een eis aan het CSF toont relevantie aan. Het implementeren van een maatregel toont aan dat iets bestaat en werkt. Wettelijke naleving is een oordeel over de vraag of aan de specifieke eis in de toepasselijke nationale wet is voldaan. Een koppeling is geen implementatie, en een implementatie is op zichzelf geen wettelijke naleving.
Wat nu te doen
Valt uw organisatie onder NIS2 en heeft zij nog geen werkend raamwerk, dan is NIST CSF 2.0 een praktische manier om het programma in te richten. GOVERN biedt een structuur voor de governance die artikel 20 verwacht, en de overeenkomsten met artikel 21 laten zien waar maatregelen en bewijs kunnen worden hergebruikt. De wettelijke eisen vragen nog steeds om een eigen beoordeling.
Werkt u al met CSF 1.1, dan is de overstap naar 2.0 alleen al vanwege GOVERN de moeite waard. De wijzigingen zijn een uitbreiding, geen herschrijving, dus de inspanning blijft beheersbaar.
CSF-profielen, waarin u de huidige en de gewenste situatie apart vastlegt, werken ook goed als communicatiemiddel richting het bestuur. Samen met vastgelegde goedkeuring en periodieke rapportage helpen zij het toezicht door het bestuursorgaan aan te tonen dat artikel 20 vereist.
Weet u niet waar u moet beginnen, dan is een beoordeling op basis van het CSF, gecombineerd met een specifieke toets van de toepasselijkheid en eisen van NIS2, een efficiënte eerste stap. U legt uw uitgangssituatie vast, ziet de belangrijkste tekortkomingen en bouwt herbruikbaar bewijs op, terwijl de juridische vragen apart blijven.
Documentatie over NIST Cybersecurity Framework 2.0, inclusief de volledige kern, implementatieniveaus en profielen, is beschikbaar op nist.gov/cyberframework. De volledige teksten van de NIS2-richtlijn, Uitvoeringsverordening (EU) 2024/2690 en DORA staan op EUR-Lex.